Kozan ve başka güzellikler

 YaÅŸar Kemal’in romanlarında uzun uzun tarif ettiÄŸi Anavarza kayalıkları üstündeki 1000 yıllık duvarlar, aÅŸağıdaki Helenistik devirden kalma forum ve Hadrian’ın zafer takıyla Kozan ve civarı Türkiye’nin bir zenginliÄŸidir

En azından bazı huylarımız değişmeye başladı, artık bazı cesur insanlar kefek tutmaya başlamış adetlere pek aldırış etmiyor. Belediyelerin genel oportünizmi ve halk dalkavukluğunun, alternatifi olmayan bir çaresizlik olduğu gibi yavelerin üstüne hiç umulmadık beldelerin belediye başkanları yürüyor.

Ankara vilayetinde Beypazarı ilçe merkezi küçük beldelerin çarpık yapılaşma ve zenginlik hırsıyla tahrip edilmesinin, çirkinleşmesinin pekâlâ önlenebileceğini gösterdi. Eski yapıları ve eski yaşamı korumak da bir modernleşme yoludur, elverir ki bilinçli olarak yürütülsün.

İnsanlar eskiyi yaşamayı sever ama eskici olmak zorunda değildir. Ahşap evlerin şartlarına bugünün insanı katlanmak istemez. Ama yenilik bir çirkinlik ve arsız bir arsa spekülasyonu olarak gelmemelidir.
Kozan, Çukurova’nın en tipik kasabalarından biri. Tarihi boyunca “Sis” adını taşırdı. Aslında Kozan, Toroslar’dan indirilip yerleÅŸtirilen Türkmenlerin yarattığı ilave bölümün adıdır. Sis, Ermeni nüfusun yoÄŸunlukta olduÄŸu zengin, Ermeni eÄŸitim kurumlarının güçlü olduÄŸu bir ÅŸehirdi.

KozanoÄŸlu’nun memleketi

Ovanın özelliÄŸinden olacak, saÄŸlık sorunları bitmiyordu. Sıtmayla baÅŸlayan çeÅŸitli sorunlar ÅŸehrin nüfusunu tehdit ediyordu. Sis önemli bir Ermeni dini merkezdi, eÄŸitim ve sosyal hayat da bunun etrafında geliÅŸmiÅŸti. OrtaçaÄŸlardaki Kilikya Ermeni Krallığı’nın bu ÅŸehri etrafındaki Anavarza harabeleri, bereketli tabiat ve Sis Kalesi gelip geçen seyyahları büyülerdi.
18 ve 19′uncu yüzyıllarda, Toroslar’ın merkezi idare için bir problem olmaya baÅŸlayan göçebe Türkmen aÅŸiretleri bu bölgeye yerleÅŸtirildi. Ä°skan hiç de kolay iÅŸ deÄŸildir. 19′uncu yüzyıl Çukurovası’nın içinde bulunduÄŸu hercümerci anlamak için Cevdet PaÅŸa’nın “Maruzat” ve “Tezakir”ini okumak yeterlidir.

AvÅŸarların yaÅŸadığı trajedi; daÄŸlarda temiz hava ve suya alışan, hayvancılıkla geçinenlerinin Çukurova’daki sulu tarım, bataklık ve sivrisineklerle baÅŸ edemediÄŸi açıktır. “KozanoÄŸlu” bu dönemin direniÅŸini temsil eden bir beydi ve Kozan, yerleÅŸen Türkmenlerin bölgesi olarak Sis’in yanı başında büyüdü.

YaÅŸar Kemal’in romanlarında uzun uzun ve lezzetle tarif ettiÄŸi Anavarza kayalıkları üstündeki 1000 yıllık duvarlar, aÅŸağıdaki Helenistik devirden kalma forum ve Hadrian’ın zafer takıyla Kozan ve civarı bu ülkenin bir zenginliÄŸidir. Kozan’daki HoÅŸkadem Camii, Çukurova’daki Memluk hakimiyeti devrinin en çarpıcı örneÄŸidir.

Memluklar devri aslında Çukurova’nın belirli ölçüde ziraatinin geliÅŸtiÄŸi dönemdi. Bu hoÅŸ camiye 1950′lerde özgün mimari üslupla uyuÅŸmayan çirkin bir ilave yapıldı. Åžimdi belediye bu çirkin ilaveyi kaldırmak istiyor, iyi de ediyor.

Belediyeyi takdir ettim

Kozan’ın çekici eserlerinden biri de “Yaverin Konağı” denen, zengin Ermeni tüccarlardan birinin evi. Belediye bunu da büyük masrafla restore ediyor. Her iki faaliyet de tepki çekiyor tabii. Bunlara aldırmamak lazım. 1000 yıllık kültürün renklerini taşıyan; halk edebiyatımızda KozanoÄŸlu türküleriyle ve modern edebiyatımızda da YaÅŸar Kemal’in tasvirleriyle yaÅŸayan bu bölge ve kasaba, kaybolan bazı güzelliklerine avdet etmeli.

Belediye Başkanı Kazım Özgan bu ülkenin tarihi mirasa ve güzelliğine vakıf belediyecilerinden. Daha önce Sivas imar müdürlüğü ve Kayseri bölgesi Anıtlar Kurulu üyeliği yapan Kazım Bey restorasyona dikkat ediyor. Caminin etrafındaki sokak, çarşı, eski hamamın hepsi koruma ve düzenleme çalışmaları içinde. Belediyenin prensipler konusundaki inadını çok takdir ettim. Keşke aynı titizlik büyükşehir belediyeleri tarafından da benimsense.

Süleymaniye ve Piyale PaÅŸa camilerinin etrafını kastediyoruz. Ankara’da Ulus Meydanı’nı, Ä°zmir’de Konak Meydanı ve Kemeraltı Çarşısı’nı kastediyoruz. Beypazarı ve Kozan bu tip geliÅŸmelerde taÅŸra belediyelerinin büyük ÅŸehirlerin belediyelerinin önüne geçtiÄŸini gösteriyor. 

Milliyet Pazar / 2006